# Lalka
## Motyw `teatru mundi` w "Lalce"

###### (Teatralność życia w "Lalce")

"Życie jest tylko powieścią idioty, a my aktorem który przez nie przechodzimy" <3

"Dlaczego narażasz kark akrobato? Co wam po uściskach tancerze? Wykręcą się sprężyny i pójdziecie na powrót do szafy. Głupstwo, wszystko głupstwo!... a wam, gdybyście myśleli, mogłoby się wydawać że robicie coś wielkiego" <3

###### man, i love rzecki and his cytaty

motyw teatru mundi i snu ściera się na tle szlachty. Z pustą, fałszywą świadomością, grają na scenie świata, jak dyktują im sprężyny.

"Marionetki! Wszystko marionetki! Zdaje im się że robią co chcą, a robią tylko to co każe im sprężyna, taka ślepa jak one..."

"Dopomóc do szczęścia jeden drugiemu nie potrafi, ale zrujnować cudze życie to umieją tak dobrze, jak gdyby byli ludźmi..."

Nad ciałem Rzeckiego.
"Przypatrz mu sie pan... Ostatni to romantyk! Jak oni się wynoszą..."

/// "Postawiłem posąg, trwalszy od spiżu, moja poezja przeżyje wpierw" ///

Drzemiąca szlachta, pozuje dla pięknych miraży i nikt prawdy uczuć więcej nie zauważy.

Prus w "Lalce" mówi że idealizm prowadzi rozwój.
małżeństwo nie powinno być tylko kontraktem.
Czyszcząc Warszawe z Rosjan, Prus punktuje że to nie oni robią nam największą krzywdę. Zabory, represje, są owszem winą ruską, acz krzywdzą siebie **nawzajem** właśnie my Polacy.

---

## Kobiety w "Lalce"

### 1. Izabela Łędzka

### 2. Helena Stawska

Mieszka w kamienicy należącej do Wokulskich. Utrzymuje się samodzielnie, idzie na lekcje muzyki i wykonuje pracę krawieckie, by zapewnić sobie i dziecku szczerze i uczciwe życie. Jest pracowita wrażliwa i delikatna, ale jednoszcześnie potrafi walczyć o prawdę i swoje dobre imię. Pokazuje to dobrze moment w którym zostaje oskarżona o kradziesz lalki, acz w jej obronie staje Wokulski, który widzi w niej przeciwieństwo próżnej Izabieli Łędzkiej.

Symbolika postaci: Helena Stawska sybolizuje ideał kobiety pozytywistycznej, pracującej, samodzielnej, uczciwej osoby.

Odwrotność Izabeli Łędzkiej. Zachowuje godność, wartości, morały. Wychowuje swoją córkę w ten też sposób.

Pozostawiona w niepewności, bez pracy i majątku w patrialchalnym świecie. Utrzymuje siebie matke i córkę, a cudem do tego swoją godność.

Kocha Wokulskiego, ale on tego nie zauważa. Nie wyznaje uczuć, gdyż wie że kocha Izabelę Łędzką. Wie że ona go wypala, a do niej przychodzi gdyż u niej ma jest czysty spokój.

"Człowiek leci do świecy, jak ćma, mimo że wie że się spali" - Wokulski.

<!-- Ignacy Rzecki kocha ją -->

### 3. Pani (Kazia) Wąskowska

Jest wdową, aczkolwiek bardzo stroi się od wyjścia za mąż, mimo jej częstego oraz silnego flirtowania z różnymi ludźmi. Jest dobrą osobą, która po prostu lubi flirtować, z szacunkiem trzymając się zasad moralnych (nie narzucała się Wokulskiemu, po szybkim zrozumieniu jego zauroczeniem w Łędzkiej). Kiedy za to wpadł w apatię, to ona przyszła Wokulskiego z niej wyciągać.

Przeszła już przez to, przez co przechodzi Wokulski.

moment złamania Wąsowkiej (pod koniec już)

```
Wszyscy jesteście nędznicy. Kiedy kobieta, w pewnej epoce życia, marzy o idealnej miłości, wyśmiewacie jej złudzenia i domagacie się kokieterii, bez której panna jest dla was nudna, a mężatka głupia. A dopiero gdy dzięki zbiorowym usiłowaniom pozwoli prawić sobie banalne oświadczyny, patrzeć słodko w oczy, ściskać za ręce, wówczas z ciemnego kąta wyłazi jakiś oryginalny egzemplarz w kapturze Piotra z Amiens i uroczyście wyklina kobietę stworzoną na obraz i podobieństwo Adamowych synów. „Tobie już nie wolno kochać, ty już nie będziesz nigdy prawdziwie kochana, bo miałaś nieszczęście znaleźć się wśród jarmarku, boś straciła złudzenia!” A któż ją z nich okradł, jeżeli nie pańscy rodzeni bracia?… I cóż to za świat, który naprzód obdziera z ideałów, a potem skazuje obdartego?…
Pani Wąsowska wydobyła chustkę z kieszeni i poczęła ją gryźć… Na rzęsach błysnęła jej łza i spadła na końską grzywę.
— Jedź pan już sobie — zawołała — jesteś pan drażniąco płytki. Jedź pan… jedź i przyszlij mi Starskiego; jego bezczelność jest zabawniejsza od pana księżowskiej powagi…
```

### Z punktu ich widzenia.

1. Łędzka - powyżej Wokulskiego
2. Helena - poniżej Wokulskiego
3. Wąskowska - na równi.

---

## Lalka jako powieść dojrzałego realizmu

###### pani prosi żeby zapisać cytat :O

### "Powieść to zwierciadło przechadzające się po gościncu" - hasło oddające wg. realistów ich metodę opisu świata.

###### lustro na drodze, it's pretty self explainatory...

- Obiektywne odzwierciedlnie rzeczywistości
- Oddanie rożnorodnych przejawów życia (obserwacje)
- Typowość sytuacji i bohaterów.
- Narrator powstrzymujący się od oceny, ale czasem oceniający i komentujący akcje.
- Różnica między językiem narratora, a językiem bohaterów.

## Dojrzałość realizmu w Lalce.

- Bogata panorama społeczna
- Kronika Warszawy
- Dwugłos narracyjny
  - Narrator 3 osobowy, wszechwiedzący
  - Ignacy Rzecki, 1 osobowy, "Pamiętnik Starego Subiekta"
- Narracja subiektywna, punktem widzenia Rzeckiego
- Otwarte zakończenie - losy Wokulskiego
- Głębszy portret psychologiczny bohaterów.
  - Monologi wewnętrzne
  - Obraz przekazywany z perspektywy bohaterów.
  - Duża liczba dialogów, które umożliwiają bohaterom wyrażenie swego zdania
  - Indywidualizacja języka postaci

Język ezopowy albo mowa ezopowa = mówienie nie wprost/aluzjami, u Prusa zwłaszcza, by uniknąć cenzury.

"Tych którzy są na tyle szlachetni, żeby zobaczyć potrzebę zmian"

# Pod Niemnem

## KORCZYN (postacie)

- Majatek Korczyn (dworek szlachecki). Zamieszkuje go rodzina Korczynskich:
    - Benedyky Korczynski i jego zona Emilia (malzenstwo nieudane)
    - Dzieci: Witold i Leonia
    - Ciotka Marta Korczynska (nigdy nie wyszla za maz i bardziej sie zajmuje dziecmi domem i gospodarstwem niz Emilia)
    - Mieszka z nimi uboga krewna Justyna Orzelska ze swoim ojcem

-  We wsi: Rodzina Bohatyrowiczow
   - Jan Bohatyrowicz z siostra.
   - Jego stryj Anzelm Bohatyrowicz (dawna milosc Marty Korczynskiej, nigdy sie nie ozenil)

# Potop

## Powiesc historyczna na podstawie potopu

Henryk SIenkiewicz - Trylogia XVIIw:
1. Ogniem i mieczem - wojny kozackie
2. Potop - potop szwedzki (akcja 1655-57)
3. Pan Wolodyjowski - wojny z turcja

Schematy fabularne 
- Glowny watek milosny (milosc z przeszkodami) na tle wydarzen historycznych
- Motyw Oblezonej twierdzy (Baraz, jasna gora, ochocim)
- Elementy awanturniczo przygodowe
- Motyw przyjazni, dzieki ktorej mozna osiagnac cel, przyjazni zatrawionej w boju
- Czesto trojkat milosny 
- Opis scen batalistycznych

---

Jasna Gora - klasztor, ikona - Matka Boska, opta(przeor klasztor), 

### Postacie historyczne:
- Krol Polski: Jan Kazimierz
- Krol Szwecji: Karol Gustaw
- Strateg Polski: Stefan Czarnecki


## Obraz spoleczenstwa polskiego w Potopie

Przemiana Kmicica reprezentuje przemiane Polakow. Z poczatku, Andrzej jest samolubny i samowolny, lecz pozniej, po zrobienia strasznych egoistycznych czynow, zmienia sie i walczy dla polski.

## Przebieg wydarzen w potopie

1. Podbicie Polski przy braku oporu i obrony ze strony polakow.

   - Niechlubna rola polskiej magnaterii (zdrada ksiecia Janusza Radzywilla (Hetmana Litewskiego))
   - Biernosc i obojetnosc szlachty; szlachta w wielkopolsce
   - Ucieczka Jana Kazimierza na Slask.

2. Rola ludu i mieszczanstwa w obronie
   
   - Walka chlopow na Kurpiach
   - Zasadzki urzadzane przez gorali
   - Aktywna postawa chlopow i mieszczan w obronie Jasnej Gory

3. Jasna Gora jako punkt zwrotny

   - Wiara jako element laczacy polakow (katolicy kontra protestci), (sarmatyzm)'
   - Religia jako element tozsamosci
   - Budzenia sie swiadomosci narodowej

4. Aktywizacja calego spoleczenstwa Polskiego

   - Powrot wiary w odzyskanie niepodleglosci
   - Ruch powstanczy pod wodza Stefana Czarnieckiego
   - Laczenie sie stronnic i obozow
   -Wspolna walka po powrocie jana Kazimierza.

5. Stopniowe cofanie sie potopu i szansa na odzyskanie niepodleglosci

### Wnioski: Obraz rzeczypospolitej:
   
   - Negatywna ocena spoleczenstwa, zwlaszcza warstw wyzszych 
   - Zabiegi idealizycyjne wskazują na możliwość odrodzenia (nadzieje na wyzwolenie)
   - ideowa funkcja powieści
   - mit kompesacyjny w potopie (dla pokszepienia serc)
   - pochwała orenrza polskiego wezwaniie to zjednoczenuia
   - pszestrogra a zarazem pocieszenie polaków


## Mit Sarmacji w "Potopie"

Podobienstwo w kreacji Andrzeja Kmicica i Jana Soplicy:
   
   - Podobny schemat zycia, wina, skrucha, zmiana nazwiska, praca nad soba, dzialanie na rzecz ogolu, pelna rehabilitacja.
   - Podobna przemiana bohaterow (1. Zaangazowanie bohatera w sprawy publiczne, 2. Przezwyciezenie swoich wad)
   - Znaczenie milosci w zyciu bohatera.
   - Milosc jako inspiracja, uczucie motywujace, prowadzace do pelnej przemiany.

Wartosci aktualne do dzis.


### Archaizacja - nasladowanie jezyka dawnego (stylizacja archaiczna)
   
   - Dialogi i narracja maja odtwarzac polszczyzne z 17 wieku 


# Wesele

## "Wyście sobie, a my sobie, każdy sobie rzepkę skrobie"

### Akt 1

**Chłopi w oczach inteligencji:**

- Wyidealizowany obraz chłopów i wsi (wieś jako arkadia (Czarnolas, Soplicowo))
- Nie zrozumienie ciężkich realiów życia na wsi
- Echa przeszłości; chłop-rabacyjny który budzi lęk, chłop-piast w którym pokłada się nadzieje, wiara gospodarza w ludzi
- Chłop-kosyniek, chłopomania młodopolska przedstawiona w Potopie

**Inteligencja w oczach chłopów:**

- Bierna, niezdolna do działania
- Podejrzliwość wobec panów
- Czują się lekceważeni

#### Wniosek z aktu pierwszego:

Nieporozumienia i napięcia między chłopstwem a inteligencją utrudniają komunikację, mimo pozornie wspólnego świętowania (akt pierwszy obnaża problemy społeczne)

_"Tak by nam się serce śmiało, do ogromnych, wielkich rzeczy, a tu pospolitość skrzeczy"_

## "Co się w duszy komu gra, co kto w swoich widzi snach"

Symbolika postaci

Marysia - Zmarły narzeczony, równaj z romantyzmem Mickiewicza, zewanie z mitem miłości romantycznej, dla Marysi, jest to scena wyzwalająca od przeszłości

Dziennikarz - Stańczyk którzy martwi się o polskę, krytukuje postawę dziennkiacza (bierność, czarnowidztwo, usypianie narodu, nie jest dobrym przywódcą, już sam nie wierzy)

Poeta - Rycerz (Zawisza Czarny); Rycerz symbolizuje moc, wypomina poecie bierność, mówi że mógłby być jak mickiewicz

Pan Młody - Hetman; Hetman mówi panu Młodemu że powinien dołączyć do strony Rosjii

Wernyhor - jedyna postać, którą widzi ktoś jeszcze niż gospodarz, jedyna postać, po której zostają rzeczy materialne (złoty róg i złota podkowa).

---

"Tak by nam się serce śmiało, do ogromnych, wielkich rzeczy, a tu rzeczywistość skrzeczy"

"Miałeś chamie złoty róg, ostał ci się ino sznur"


## Symbole w dramacie

Złoty róg - szansa na powstanie, walkę zbrojną, wezwanie do działania. Zgubienie złotego rogu natomiast oznacza zaprzepaszczenie szansy

Czapka z pawich piór - symbol statusu, rzeczy materialnych, postawa Jaśka (przełożenie sprawy materialnej/osobistej, nad sprawę ojczyzny)

Złota podkowa - symbol szczęścia/bogactwa, gest Gospodyni (niezrozumienie spraw narodowych)

Chata Bronowicka - Symbol Polski, społeczeństwa i narodu.

Chocholitaniec - marazm (nic się nie dzieje), niemoc, uśpienie narodu

Chochoł - Z jednej strony martwota, śmierć, sen, zima, naród śpi. Z drugiej strony życie, rozkwit, odrodzenie, które być może nastąpi w przyszłości.

Podsumowanie - naród nie jest gotowy aby się wyzwolić.

**Krytyka chłopomanii Młodopolskiej w Weselu:** Wyspiański pokazuje że zainteresowanie wsią jest tylko pozorne.

# "Moralność pani Dulskiej"

## Powieść jako tragi-farsa

Rodzina Dulskich:
   - Aniela Dulska, Felicjan Dulski
   - Zbysio, Hesia, Mela

Dulszczyzna - hipokryzja, postawa obłudy w której dba się o zewnętrzną reputację i wizerunek, ale nie o prawdziwe wartości czy moralność.

Bunt Zbyszka Dulskiego - buntuje się przeciwko matce, nie chce podtrzymywać jej fałszywego wizerunku. Walczy z samym sobą, nie umie się zmienić

## W domu filistrów

Zbyszek - Początkowy bunt, słabość charakteru i destrukcyjny wpływ środowiska. Świadomość własnej duszy.

# Chłopi

1. Realizm
 - Chłopi to powieść realistyczna. Mamy opisy chałup, ubrań, prac wykonywanych. 
 - Narrator obserwator - obserwuje, opisuje, lecz nie ocenia. 
2. Naturalizm 
 - Zależność człowieka od przyrody i biologii.
 - Rola instynktów i popędów (instynkt przetrwania, walka o zasoby, instynkt płciowy)
 - Determinizm biologiczny i środowiskowy
 - Prawda gromady; Jagna nie może uciec przed wyrokiem gromady
3. Symbolizm
 - Ziemia traktowana jako świętość